Cách Thay Motor Giảm Tốc Cũ: 12 Thông Số Phải Kiểm Tra

Cách Thay Motor Giảm Tốc Cũ: 12 Thông Số Phải Kiểm Tra

Thay motor giảm tốc cũ không đơn giản là tìm một thiết bị có cùng công suất và tỷ số truyền. Hai cụm motor giảm tốc cùng số kW vẫn có thể khác tốc độ đầu ra, mô-men cho phép, kích thước trục, chiều cao tâm, kiểu lắp, hướng trục và thông số điện.

Nếu kiểm tra thiếu thông tin, thiết bị mới có thể không lắp vừa máy, chạy sai tốc độ, thiếu mô-men khi khởi động hoặc làm nhông, puly và khớp nối bị lệch tâm. Trước khi đặt hàng, cần xác định rõ phạm vi thay thế và kiểm tra đầy đủ 12 nhóm thông số dưới đây.

Cần thay motor, hộp giảm tốc hay toàn bộ cụm?

Motor giảm tốc gồm hai bộ phận chính:

• Motor điện tạo chuyển động quay.

• Hộp giảm tốc giảm tốc độ và truyền mô-men đến trục đầu ra.

Tùy tình trạng thiết bị, có thể lựa chọn một trong ba phương án:

Không nên mặc định motor cùng công suất có thể lắp trực tiếp vào hộp số cũ. Mặt bích, trục đầu vào, bánh răng chủ động hoặc bộ chuyển tiếp có thể khác nhau giữa từng thiết kế.

1. Model và thông tin trên nameplate

Bước đầu tiên là ghi lại toàn bộ thông tin còn đọc được trên tem motor và hộp giảm tốc:

• Model

• Công suất

• Điện áp

• Tần số

• Dòng điện

• Tốc độ motor

• Tỷ số truyền

• Tốc độ đầu ra

• Kiểu lắp

• Điện áp phanh nếu có

• Cấp bảo vệ

• Chế độ làm việc
  

  

Nameplate motor giảm tốc DSK model MFG24D-10RS0.75-4, công suất 0,75 kW, 4 cực, tỷ số truyền 1/10, điện áp 220/380 V và frame 80.

Nên chụp riêng nameplate motor, tem hộp giảm tốc và một ảnh tổng thể cụm truyền động. Ảnh tổng thể giúp xác định vị trí motor, hướng trục, kiểu chân đế, mặt bích và khoảng không lắp đặt.

Model cũ là dữ liệu quan trọng nhưng không phải căn cứ duy nhất. Nếu tải, năng suất hoặc thời gian vận hành đã thay đổi, cần tính lại thay vì sao chép nguyên cấu hình cũ.

2. Ứng dụng và đặc tính tải

Cần xác định motor giảm tốc đang sử dụng cho thiết bị nào:

• Băng tải

• Vít tải

• Máy khuấy

• Máy cấp liệu

• Tang cuốn

• Máy đóng gói

• Cơ cấu nâng hạ

• Hệ thống chạy thuận nghịch

Sau đó đánh giá đặc tính tải:

• Tải ổn định hay thay đổi

• Có tải va đập không

• Khởi động rỗng hay đầy tải

• Có nguy cơ kẹt cơ khí không

• Có đảo chiều thường xuyên không

• Số giờ vận hành mỗi ngày

• Số lần khởi động mỗi giờ

Nếu thiết bị cũ hỏng do quá tải, thay lại đúng model cũ có thể khiến sự cố tiếp tục lặp lại. Cần kiểm tra xem tải máy có tăng, vật liệu có thay đổi hoặc chu kỳ vận hành có nặng hơn thiết kế ban đầu hay không.

3. Công suất motor

Công suất motor thường được ghi bằng kW hoặc HP. Khi thay mới cần kiểm tra:

• Công suất định mức

• Dòng điện khi chạy có tải

• Dòng điện lúc khởi động

• Tình trạng quá tải

• Công suất cơ mà máy thực sự yêu cầu

Không nên tự động tăng công suất chỉ vì motor cũ chạy yếu. Motor lớn hơn có thể truyền mô-men vượt khả năng chịu tải của hộp giảm tốc, trục, nhông, xích hoặc khớp nối.

Trước khi tăng công suất, cần kiểm tra các nguyên nhân khác:

• Điện áp nguồn thấp

• Phanh chưa nhả hoàn toàn

• Biến tần giới hạn dòng

• Thời gian tăng tốc quá ngắn

• Tải bị kẹt

• Ổ bi hoặc hộp số bị bó

• Tỷ số truyền chưa phù hợp

Công suất đúng chưa đồng nghĩa với hệ truyền động được chọn đúng.

4. Tốc độ motor, số cực và tần số

Hai motor cùng công suất nhưng khác số cực sẽ có tốc độ định mức khác nhau. Điều này làm thay đổi trực tiếp tốc độ và mô-men đầu ra của cụm motor giảm tốc.

Cần đối chiếu:

• Tốc độ định mức trên nameplate

• Số cực motor

• Tần số 50 Hz hoặc 60 Hz

• Motor chạy trực tiếp hay qua biến tần

• Tần số vận hành thực tế

Không nên dùng tốc độ đồng bộ để thay cho tốc độ định mức. Motor không đồng bộ có độ trượt nên tốc độ thực tế thường thấp hơn tốc độ đồng bộ và thay đổi theo tải.

Nếu motor cũ chạy qua biến tần, cần xác định tốc độ máy đang sử dụng thực tế thay vì chỉ đọc tốc độ định mức trên tem.

5. Tỷ số truyền và tốc độ đầu ra

Quan hệ cơ bản giữa tốc độ motor và tốc độ đầu ra:

n₂ = n₁ / i

Trong đó:

• n₁: tốc độ motor, vòng/phút

• n₂: tốc độ đầu ra, vòng/phút

• i: tỷ số truyền

Ví dụ, motor có tốc độ 1.400 vòng/phút kết hợp tỷ số truyền 35:

n₂ = 1.400 / 35 = 40 vòng/phút

Đây chỉ là tốc độ lý thuyết. Tốc độ thực tế còn phụ thuộc vào tốc độ định mức của motor và điều kiện tải.

Khi thay motor giảm tốc cũ, nên ưu tiên tốc độ đầu ra mà máy thực sự cần. Cùng tỷ số truyền nhưng motor mới có tốc độ khác thì tốc độ trục ra cũng thay đổi.

Nếu không đọc được tỷ số truyền, có thể:

• Đo tốc độ đầu ra khi máy còn hoạt động

• Kiểm tra hồ sơ hoặc bản vẽ máy

• Xác định từ năng suất dây chuyền

• Quay trục đầu vào và đếm số vòng đầu ra sau khi thiết bị đã được tháo an toàn

6. Mô-men đầu ra và Service Factor

Cùng công suất nhưng tốc độ đầu ra càng thấp thì mô-men càng lớn.

Khi biết công suất cơ tại đúng trục đang xét, mô-men có thể ước tính theo công thức:

T = 9.550 × P / n

Trong đó:

• T: mô-men, Nm

• P: công suất cơ, kW

• n: tốc độ, vòng/phút

Nếu sử dụng công suất motor để ước tính mô-men tại đầu ra hộp giảm tốc, phải tính đến hiệu suất truyền động.

Ngoài mô-men làm việc, cần kiểm tra:

• Mô-men khởi động

• Mô-men cực đại

• Tải va đập

• Số lần khởi động

• Số lần đảo chiều

• Thời gian vận hành

• Service Factor yêu cầu

Một hộp giảm tốc có thể đủ mô-men khi chạy ổn định nhưng vẫn bị quá tải trong lúc khởi động, đảo chiều hoặc kẹt tải.

Không nên áp dụng một giá trị Service Factor cố định cho mọi ứng dụng. Việc lựa chọn phải dựa trên đặc tính tải, chu kỳ vận hành và khả năng chịu tải của model cụ thể.

7. Loại hộp giảm tốc và hướng trục ra

Cần xác định hộp số cũ thuộc cấu hình nào:

• Trục thẳng

• Trục song song

• Truyền động vuông góc

• Trục đặc

• Trục rỗng

• Trục ra một phía

• Trục ra hai phía

Với hộp giảm tốc vuông góc hoặc trục song song, hướng trục ra đặc biệt quan trọng. Thiết bị mới có thể đúng công suất và tỷ số truyền nhưng vẫn không lắp được nếu trục nằm sai phía hoặc motor hướng vào khung máy.

Khi gửi yêu cầu thay thế, nên chụp thiết bị từ:

• Phía motor

• Phía trục đầu ra

• Mặt trên

• Hai bên thiết bị

• Toàn bộ vị trí lắp trên máy

8. Kiểu lắp và tư thế lắp đặt

Các cấu hình thường gặp gồm:

• Lắp chân đế

• Lắp mặt bích

• Gắn trực tiếp lên trục máy

• Lắp ngang

• Lắp đứng

• Motor nằm trên, dưới hoặc bên cạnh hộp số

Tư thế lắp không chỉ liên quan đến không gian cơ khí mà còn ảnh hưởng đến:

• Mức dầu

• Vị trí nút thông hơi

• Vị trí xả dầu

• Khả năng bôi trơn

• Phớt dầu

• Ổ bi

Không nên tự chuyển motor giảm tốc từ lắp ngang sang lắp đứng khi chưa kiểm tra cấu hình bôi trơn của model mới.

Đối với thiết bị thay thế, cần xác định rõ tư thế làm việc ngay từ khi chọn model và đặt hàng.

9. Kích thước trục ra và rãnh then

Kích thước trục quyết định khả năng lắp với nhông, puly, khớp nối hoặc trục máy hiện tại.

Đối với trục đặc

Cần đo:

• Đường kính trục

• Chiều dài phần trục nhô ra

• Kích thước rãnh then

• Chiều dài then

• Khoảng cách từ vai trục đến đầu trục

• Ren hoặc lỗ tâm nếu có

Đối với trục rỗng

Cần kiểm tra:

• Đường kính lỗ trục

• Chiều dài lắp

• Kích thước rãnh then

• Đường kính trục máy

• Tay chống mô-men

• Khoảng trống để tháo lắp

Hai trục cùng đường kính nhưng khác chiều dài hoặc rãnh then vẫn có thể không tương thích với chi tiết truyền động hiện tại.

Không nên ép lắp hoặc gia công trục tùy tiện khi chưa kiểm tra độ bền và khả năng truyền mô-men.

10. Kích thước chân đế, mặt bích và chiều cao tâm

Đây là nhóm thông số quyết định motor giảm tốc mới có lắp vừa vị trí cũ hay không.

Với kiểu lắp chân đế

Cần đo:

• Khoảng cách lỗ bulông theo chiều dọc

• Khoảng cách lỗ bulông theo chiều ngang

• Đường kính lỗ

• Chiều dài và chiều rộng chân đế

• Chiều cao từ mặt đế đến tâm trục

• Khoảng cách từ tâm hộp số đến đầu trục

Với kiểu lắp mặt bích

Cần đo:

• Đường kính ngoài mặt bích

• Đường kính vòng định tâm

• Đường kính vòng chia lỗ

• Số lượng lỗ bulông

• Đường kính lỗ

• Chiều dài trục

• Khoảng cách từ mặt bích đến đầu trục

Hình dáng bên ngoài tương tự không có nghĩa là kích thước tương đương. Cần đối chiếu bản vẽ trước khi chốt thiết bị thay thế.

Nếu phải cải tạo bệ máy, cần bảo đảm chiều cao tâm, độ đồng tâm và độ cứng của kết cấu.

11. Điện áp, tần số và kiểu đấu dây

Cần kiểm tra đồng thời:

• Điện áp định mức

• Tần số

• Số pha

• Dòng điện định mức

• Kiểu đấu sao hoặc tam giác

• Tốc độ định mức

• Nguồn điện thực tế tại nhà máy

Không nên đọc điện áp tách rời khỏi tần số. Motor cùng điện áp nhưng được thiết kế cho tần số khác có thể cho tốc độ và điều kiện vận hành khác nhau.

Nếu sử dụng biến tần, cần kiểm tra thêm:

• Điện áp đầu vào và đầu ra

• Dòng định mức motor

• Tần số cơ bản

• Dải tần số vận hành

• Chế độ điều khiển

• Thời gian tăng tốc và giảm tốc

Sau khi thay motor, các thông số trong biến tần cũng phải được cập nhật theo nameplate của thiết bị mới.

12. Phanh, encoder và điều kiện vận hành

Nếu motor giảm tốc cũ có phụ kiện, cần xác định chính xác:

• Phanh điện từ

• Điện áp cuộn phanh

• Bộ chỉnh lưu phanh

• Encoder

• Quạt làm mát cưỡng bức

• Bộ chống quay ngược

• Công tắc nhiệt

• Cảm biến tốc độ

Đồng thời cần kiểm tra điều kiện vận hành:

• Số giờ chạy mỗi ngày

• Số lần khởi động mỗi giờ

• Có chạy thuận nghịch không

• Nhiệt độ môi trường

• Bụi, ẩm hoặc nước

• Lắp trong nhà hay ngoài trời

• Chạy trực tiếp hay qua biến tần

• Có cần giữ tải khi mất điện không

Nếu motor cũ có phanh, phải xác định đúng điện áp phanh và cách đóng cắt. Nếu motor chạy tốc độ thấp trong thời gian dài, cần kiểm tra mô-men và khả năng làm mát.

Quy trình thay motor giảm tốc cũ

Bước 1: Chụp đầy đủ thông tin thiết bị

Cần chụp rõ:

• Nameplate motor

• Tem hộp giảm tốc

• Hình tổng thể

• Trục đầu ra

• Chân đế hoặc mặt bích

• Nhông, puly hoặc khớp nối

• Vị trí lắp trên máy

Ảnh tổng thể cần thể hiện hướng motor, hướng trục và khoảng không lắp đặt. Chỉ gửi ảnh nameplate thường chưa đủ để kiểm tra khả năng thay thế.

Bước 2: Xác định nguyên nhân cần thay

Motor giảm tốc có thể được thay do:

• Cháy motor

• Hỏng bánh răng

• Mòn ổ bi

• Rò dầu

• Thiếu mô-men

• Không còn phụ tùng

• Tăng năng suất

• Cải tạo máy

Nếu nguyên nhân là quá tải, lệch tâm, kẹt cơ khí hoặc kết cấu máy yếu, cần xử lý trước khi lắp thiết bị mới.

Bước 3: Đo kích thước thực tế

Không nên ước lượng kích thước từ hình ảnh. Cần đo trực tiếp:

• Đường kính và chiều dài trục

• Kích thước rãnh then

• Khoảng cách lỗ chân đế

• Chiều cao tâm

• Kích thước mặt bích

• Vòng định tâm

• Không gian lắp đặt

• Khoảng trống tháo lắp và bảo trì

Nếu có bản vẽ máy hoặc bản vẽ thiết bị cũ, nên sử dụng cùng với số đo thực tế.

Bước 4: Kiểm tra thông số trước khi chọn model mới

Trước khi chốt motor giảm tốc thay thế, cần xác nhận:

• Công suất

• Điện áp và tần số

• Tốc độ motor

• Tỷ số truyền

• Tốc độ đầu ra

• Mô-men làm việc

• Mô-men khởi động

• Kiểu hộp giảm tốc

• Hướng trục ra

• Kiểu lắp

• Kích thước trục

• Phanh và phụ kiện

Thiết bị mới không nhất thiết phải giống hoàn toàn về hình dáng, nhưng các thông số ảnh hưởng đến khả năng vận hành và lắp đặt phải phù hợp.

Bước 5: Kiểm tra sau khi lắp đặt

Sau khi lắp motor giảm tốc mới, cần kiểm tra:

• Chiều quay

• Độ đồng tâm

• Dòng điện không tải và có tải

• Tốc độ đầu ra

• Độ rung

• Tiếng ồn

• Nhiệt độ

• Hoạt động của phanh

• Mức dầu

• Tình trạng rò rỉ

Nếu sử dụng biến tần, cần nhập đúng thông số motor và cài thời gian tăng, giảm tốc phù hợp trước khi chạy tải.

Câu hỏi thường gặp

Có thể thay motor giảm tốc khác model nhưng cùng công suất không?

Có thể xem xét, nhưng phải đối chiếu thêm tốc độ, mô-men, tỷ số truyền, hướng trục, kiểu lắp, kích thước và thông số điện.

Tỷ số truyền giống nhau thì tốc độ đầu ra có giống nhau không?

Chưa chắc. Tốc độ đầu ra còn phụ thuộc vào tốc độ định mức của motor và tần số vận hành.

Có nên chọn motor mới lớn hơn motor cũ?

Chỉ nên tăng công suất sau khi tính lại tải và kiểm tra khả năng chịu mô-men của hộp giảm tốc cùng toàn bộ cơ cấu truyền động.

Không đọc được nameplate thì xử lý thế nào?

Cần đo kích thước, xác định ứng dụng, tải, tốc độ đầu ra và nguồn điện. Có thể kết hợp bản vẽ máy hoặc đo tốc độ khi hệ thống còn hoạt động.

Motor mới không vừa chân đế có thể cải tạo bệ máy không?

Có thể trong một số trường hợp, nhưng phải kiểm tra chiều cao tâm, độ đồng tâm, không gian bảo trì và độ cứng của bệ.

Có cần thay nhông hoặc khớp nối không?

Cần thay hoặc gia công lại nếu đường kính trục, chiều dài trục hoặc rãnh then của thiết bị mới không tương thích.

MDriveTech hỗ trợ thay motor giảm tốc cũ

MDriveTech hỗ trợ kiểm tra và lựa chọn motor giảm tốc, hộp giảm tốc DSK, Nara Samyang và NK cho nhu cầu thay thế hoặc cải tạo máy.

Khách hàng nên gửi ảnh nameplate, hình vị trí lắp, kích thước trục, tốc độ đầu ra, ứng dụng và điều kiện tải để đối chiếu cấu hình trước khi đặt hàng.

Hotline: 0868 789 647
Email: [email protected]

Kết luận

Khi thay motor giảm tốc cũ, không nên chỉ chọn theo công suất hoặc tỷ số truyền. Thiết bị thay thế phải đáp ứng đồng thời tốc độ, mô-men, Service Factor, kiểu hộp số, tư thế lắp, hướng trục, kích thước cơ khí và thông số điện.

Đo kích thước thực tế và kiểm tra bản vẽ trước khi đặt hàng giúp hạn chế tình trạng thiết bị mới không lắp vừa, chạy sai tốc độ hoặc thiếu mô-men. Nếu motor giảm tốc cũ hỏng do quá tải hoặc lắp đặt chưa đúng, cần xử lý nguyên nhân trước khi đưa cụm mới vào sử dụng.